Genel Müdürümüz Şafak Yavuzlar'ın Makalesi Otomasyon Dergisinin Ağustos Sayısında Yayınlandı
otomasyon_dergisi_kapakDÜŞÜK MALİYETLİ  GPS CİHAZLARI İLE HAREKET HALİNDEKİ ARAÇLAR YADA HAREKET HALİNDEKİ OPERATÖRLERDEN VERİ ELDE EDİLMESİ VE ELDE EDİLEN VERİLERİN ORTA ÖLÇEKLİ COĞRAFİ BİLGİ SİSTEMLERİNDE,  KENTSEL BİLGİ SİSTEMLERİNDE KULLANIMI.

Coğrafi Bilgi Sistemleri (CBS) yeryüzü ile ilgili bilgilerin düzenlenmesini ve etkin bir biçimde kullanılabilmesini sağlamaktadır. Verilerin toplanma aşaması, CBS uygulamalarının %70-85 lik bir bölümünü oluşturmaktadır. Bu noktada imdadımıza hızla gelişmekte ve maliyetleri düşmekte olan Küresel Konum Belirleme (GPS) sistemlerinin yetişmesi kaçınılmaz olmaktadır.

Birçok farklı uygulama, farklı harita altlıklarında kullanılmak üzere konumsal bilgiye ihtiyaç duyar. Ülkemizde konumsal bilginin eksikliği kent merkezlerinden kırsal alanlara varana dek halen hissedilmektedir.

Firmamız, halihazırda kamu ve özel sektörde sürdürülmekte olan CBS çalışmalarından elde edilen verilerin pek az kısmının günlük kullanımda insanlarımıza sunulabilmekte olduğu gerçeğinden yola çıkarak, kentsel bilgi sistemleri geliştirilmesi ve bu sistemlerin mümkün olan şartlarda kullanıcıya ücretsiz bir şekilde ulaştırılabilmesi konusunda çalışmalar yürütmektedir.

img_2157BİLGİ İHTİYACI VE ELDE EDİLMESİ

Geniş alana yayılmış verilerin toplanması ve organize edilmesi güçtür. Nitekim ülkemizde farklı kurumların ihtiyaç duyduğu küçük ölçekli çalışmalarda (1:25000 ve yukarısı) kullanılan konumsal veri eksikliği, bölgesel ölçekte yapılacak olan CBS çalışmalarını olumsuz yönde etkilemektedir. Ülkemizde bir çok kamu kurumlarının kullanmış olduğu haritalar 1:25000 ölçekli topoğrafik haritalardır. Kurumlar ihtiyaç duyduğu verileri (yol, akarsu, yerleşim alanları, doğal kaynaklar gibi) bu haritalardan temin etmektedir. Ancak bu haritaların ülke bazında güncellenmesi uzun bir zaman sürecinde gerçekleşmektedir. Kurumların ihtiyaç duyduğu, topoğrafik haritada olmayan veriler ise (enerji hatları, trafolar, telefon hatları, idari sınırlar, turistik tesisler, tarihi eserler gibi) ancak araziden direkt olarak toplanarak harita üzerine işlenir. Kurumların topoğrafik haritadan elde ettikleri veriler güncel olmamakta, araziden elde edilen veriler ise yaklaşık konumda olmaktadır. Dolayısıyla bu yöntemle toplanan veriler, her kurumun günlük problemlerinin çözümünde kullanılmakta, geleceğe dönük, farklı kurumların ihtiyaçlarını giderecek şekilde konumsal bilgi üretimi yapılamamaktadır. Sonuçta konumsal veriler farklı koordinat sistemlerinde ve standartlarda elde edildiğinden, CBS çalışmaları için yetersiz kalmaktadır.

COĞREFİ BİLGİ SİSTEMLERİ(CBS) İLE KÜRESEL KONUM BELİRLEME SİSTEMLERİNİN(GPS) ENTEGRASYONU

Selective Availability (SA).nın kaldırılması sonucu bugün tek cihazlı GPS alıcılarında konum duyarlılığı +/-3-15 metre arasında değişmektedir. Özellikle Diferansiyel Küresel Konum Belirleme (DGPS) uygulamalarında konum hassasiyeti metrenin de altına düşürülmüştür. İlk zamanlarda, kullanıcılara özel olarak geliştirilen GPS, sadece bu alanındaki uzman kişiler tarafından kullanılabilmekte iken günümüzde ticari amaçlı uygulamalar için bir cep telefonu
kullanımı kadar kolay GPS alıcıları geliştirilmiştir. Ebatları küçültülerek cepte taşınabilmesinin yanında, fiyatları da düşmektedir (100$-200$).

GPS teknolojisinde yazılım ve donanım alanında yaşanan bu gelişime parelel bir gelişme de CBS sektöründe yaşanmaktadır. İlk zamanlardaki bilgisayar donanımları fiziksel olarak geniş hacimli, yazılımlar ise ancak CBS uzmanları tarafından kullanılmaktaydı. Günümüzde bilgisayarlarda masaüstünden, çanta bilgisayarlara ve son olarakta cepler de taşınabilen cep PC.ler kullanıma sunulmuştur. Donanıma paralel olarak CBS yazılım sektörü de daha geniş kullanıcıya hizmet verebilmek için kullanıcıların anlayabileceği, basit fakat farklı meslek disiplinlerine hizmet verebilecek fonksiyona sahip yazılımlar geliştirmişlerdir.

CBS ve GPS disiplinleri önceleri birbirinden ayrı çalışan sistemlerdi. Daha sonra GPS verileri ayrı data ünitelerinde harici olarak toplanarak CBS ortamına aktarılmakta fakat CBS.den GPS bileşenine veri aktarılamıyordu. Bir başka ifadeyle tek taraflı çalışan bir sistemdi. Günümüzde, harici olarak birbirine bağlanan CBS ve GPS sistemleri birbirine entegre olmakta ve hatta aynı cihaz üzerinde her iki sistem çalıştırılabilmektedir.

KULLANILAN YAZILIM VE DONANIM

Uygulamalarımızda CBS yazılımı olarak kendi geliştirdiğimiz bazı yazılımlara ek olarak EasyGPS, GPS Track Maker, Global Mapper, Google Earth Professional gibi düşük maliyetli, çok fonksiyonlu ve kullanımı nispeten az eğitim gerektiren yazılımlar kullanılmaktadır.

Donanım olarak ise, Deluo GM-305 seri/USB gps alıcısı, GARMIN GPS 76, QSTARZ BT Q1000 Bluetooth GPS Logger modeli kullanılmaktadır.

YAZILIM ENTEGRASYONU

img_2158Deluo GM-305 seri/USB gps alıcısı, ekransız, sadece kablosu ile veri iletebilen bir kutudur,  bilgisayara seri yada USB portlar aracılığı ile bağlanabilmekte, yazılım eğer gerektiriyorsa ve seri port ile bağlanılmışsa hangi portun kullanıldığının belirlenmesi ile gps alıcısını tanımakta ve veri alışverişine başlanmaktadır. Bir bilgisayara bağlı olarak çalışabilmektedir. Sürekli olarak NMEA formatında veri beslemesi yapabilmektedir.

GARMIN GPS 76 , elde taşınabilir, 180x240 nokta 4 gri seviyeli ekrana sahip GPS alıcısı. Hareket halindeki operatör dilediği taktirde cihazı yanında taşıyıp veriyi cihaza toplayabilmekte, merkeze döndüğünde yada arazideki bir dizüstü bilgisayara bağlanarak topladığı bilgileri aktarabilmektedir. Araçla seyrederken, yürürken veri toplama imkanı vardır. NMEA dahil birçok farklı formatlarda veri beslemesi yapabilmektedir.

QSTARZ BT Q1000 Bluetooth GPS Logger, kibrit kutusundan biraz büyük USB ve Bluetooth bağlantı imkanı olan, 100.000 noktaya kadar kayıt yapabilen, şarjlı, 51 kanallı, WAAS ve EGNOS destekli bir GPS alıcısı ve kaydedicisidir. NMEA protokolünü kullanan herhangi bir yazılımla iletişim kurabilmekte, yada gün boyu topladığı verileri merkeze dönüldüğünde CSV, NMEA, Google Earth formatlarına dönüştürerek, ileriki kullanımlar için saklama imkanı sunmaktadır.

VERİLERİN TOPLANMASI

Ekiplerimiz şu an özellikle Bodrum, Ankara ve İstanbul bölgelerinde çalışmalarını sürdürmektedirler.

Veri toplancak bölgelerin incelenmesi ve yapılaşmanın miktarına göre gruplara ayrılmasını takiben ekipler 1 yada 2 kişilik gruplar halinde yola çıkarlar. Yapılaşma miktarına göre kabaca:
a-Yapılaşmanın az yoğun olduğu alanlar
b-Yapılaşmanın yoğun olduğu alanlar
c-Yapılaşmanın çok yoğun olduğu alanlar

olarak gruplanan bölgelerde kullanılacak donanım ve sağlanacak dolaşım şekli, toplanacak verinin güvenilirliği açısından hayati önem taşımaktadır.

Yapılaşmanın az yoğun olduğu alanlarda tüm donanımlar benzer hassasiyette veriler toplayabilmesine karşın, yapılaşmanın çok yoğun olduğu alanlarda ancak yüksek hassasiyette alıcısı bulunan, çok kanallı, hızlı işlem yapabilen QSTARZ BT Q1000 Bluetooth GPS Logger türü cihazların kullanılması gerekmektedir.

Veri toplanacak alanda bulunan ve kentsel bilgi sisteminde yer almasını istediğimiz; otobüs-metro durakları, taksi durakları, alışveriş merkezleri, trafik ışıkları, umumi tuvaletler, telefon kulübeleri, restoranlar, tamirciler, hastaneler, poliklinikler, okullar, tarihi yerler, camiler vb. Günlük kent yaşamında ihtiyaç duyabileceğimiz hemen herdetayla ilgili konum,telefon, adres bilgileri toplanmaktadır.

Operatör belirlenen kriterlere uyan ilgi noktalarının konumunu GPS alıcısı yolu ile işaretlemekte, gerekli bilgileri not almakta, merkeze dönüldüğünde bu bilgiler süratle aktarılmakta ve işlenmeye hazır hale getirilmektedir.

Vektörel bilgiyi işleyebilen grafik yazılımları kullanılarak ise hepimizin okuyabileceği veriler haline getirilmekte ve farklı medyumlarda kullanıma sunulmaktadır.

Örneğin Bodrum Şehir Haritası, www.bodrumharitasi.com adresinde kullanımı çok kolay bir şekilde, ücretsiz olarak tüm dünya ile paylaşılmakta, dileyenlerin bilgisayarlarında kullanabilmeleri için de http://www.bodrumharitasi.com/indirin.htm sayfasındaki link aracılığı ile indirilebilmekte ve süresiz bir şekilde kullanılabilmektedir. Ayrıca harita üzerine webcam görüntülerinin , fotoğrafların, duyuru ve haberlerin yüklenebilmesi mümkündür. Böylece haritanın kentin yaşamını yansıtabilen canlı bir rehbere dönüşmesi amaçlanmaktadır.

Bodrum Şehir Haritası örneğimizdeki verilerin toplanması sırasında, yapılaşmanın az yoğun olduğu çevre yolları gibi alanlar motorlu taşıt ile katedilerek veri elde edilmiştir. Buna karşın, şehrin yoğun olarak yaşanılan bölümlerinde bisiklet, motorsiklet kullanılmış, araç tırafiğine kapalı alanlarda veriler operatörlerce yürünerek toplanmıştır.

img_2160SONUÇ

CBS uygulamasında GPS kullanımının büyük avantajı toplanan verinin doğrudan sayısal formda olmasıdır. Bu özellik arazide toplanan verilerin kaba hata olmadan bilgisayar ortamına transfer edilmesine imkan sağlamaktadır. GPS ile toplanan veriler online veya daha sonradan bilgisayar ortamına aktarılabilmektedir. Aktarılan verilere bakıldığında GPS.in kapalı yerlerde uydu ile bağlantı kuramaması veya sinyallerin zayıf gelmesinden dolayı, yoğun bölgelerde hata miktarı maksimum +/-10-15m civarındadır. Buradan anlaşılacağı gibi 1:500000 ve daha küçük ölçekli uygulamalarda bu sistem kullanılabilir. Yapılaşmanın az yoğun olduğu bölgelerde ve açık arazilerde uygulama iyi sayılabilecek sonuçlar vermektedir (hata miktarı: +/-2-10m). Dolayısıyla bu tür alanlardaki 1:25000 ölçekli harita hassasiyetindeki uygulamalarda tek kullanıcılı GPS alıcısı veri toplama aşamasında kullanılabilir. Şehirler arası yollar, ara sokaklar, köy ve orman yolları için El GPS.i ile elde edilen yol güzergah bilgileri, 1/25000 ve daha küçük ölçekli harita hassasiyetinde veri kullanan kurum ve kuruluşlar için ideal bir veridir.

Sistemin açık arazilerde iyi sonuç vermesinden dolayı, haritası olmayan yerlerde yol güzergahlarının belirlenmesi işlemleri yapılabilir. Bu sayede genelde haritası olmayan köy yolları, yayla yolları belirlenebilir. Yol güzergahlarının yanında köy ve yaylalarda bulunan önemli yerlerin koordinatları da ( köy/yayla merkezleri, turistik oteller, çeşme, köprü vb. bilgiler) elde edilebilecektir.
 
Ay Bilişim Teknolojileri